De Hekserij

Etherische olie - extra informatie

Andere termen die wel worden gebruikt voor etherische olie zijn: vlugolie of "vluchtige olie", wat in feite hetzelfde betekend als "etherische olie" en verder "essentiële olie", wat een (te) letterlijke vertaling van het Engelse "Essential oil" is. Essence is een Engelse woord voor extract, dus essentiële olie betekent dat het om een extract gaat, wat op zich natuurlijk juist is. Een enkele keer zie je esotherische olie, dat is een uit de hand gelopen foutje, maar zo onderhand is ook dat een synoniem geworden.

In vergelijking met parfumolie valt op dat etherische oliën onderling veel meer prijsverschil hebben. Hiervoor zijn verschillende redenen. Een belangrijke reden is dat planten soms veel, soms weinig etherische olie bevatten. Sinaasappels bevatten bijvoorbeeld veel etherische olie, bovendien is de olie hier een bijproduct van de sinaasappelsapfabricage, de olie is daarom niet duur. Etherische rozenolie is heel duur omdat je heel veel rozenblaadjes, die speciaal voor het maken van de olie gekweekt worden, nodig hebt voor een beetje etherische olie. Ook is rozenolie zeer geliefd.

We streven ernaar om de prijzen van onze producten zo constant mogelijk te houden. Bij etherische olie is dat lastig omdat de prijs nogal schommelt. Het kan dan ook zo zijn dat u deze week 2 euro betaalt en volgende week 5 euro voor dezelfde olie. Deze schommeling ontstaat doordat oogsten mislukken, er gespeculeerd wordt met bepaalde soorten olie (met name vetiver, patchouli en geranium) en omdat veel soorten olie alleen in een bepaalde tijd van het jaar kunnen worden gemaakt, waardoor er seizoenstekorten kunnen ontstaan.

Bij het gebruik van etherische olie zijn een paar waarschuwingen op z'n plaats.

Geknoei met etherische olie

Om te beginnen is de term "etherische olie" niet door de wet beschermd. Elke parfumolie mag ook de aanduiding "etherische olie" dragen. Bovendien zijn er geen algemene, gebruikelijke of wettelijke kwaliteitseisen.
Gevolg is dat een product met de naam "etherische olie" van alles kan zijn, het kan een echte etherische olie zijn, gemaakt op een manier zoals boven beschreven, maar het kan zijn dat er op de een of andere manier mee geknoeid is. Dat kan op diverse manieren, om er eens een paar te noemen:
- Er kan een andere, goedkopere etherische olie zijn toegevoegd, bijvoorbeeld atlasceder aan virginiaceder of palmarosa aan geranium
- Er kunnen synthetische geurstoffen zijn toegevoegd, bijvoorbeeld linalool aan rozenhout, of geraniol aan roos
- Er kunnen geurloze stoffen zijn toegevoegd, bijvoorbeeld een plantaardige olie of DPG

Dat er geknoeid wordt heeft verschillende redenen. Ten eerste is er het ontbreken van een wettelijk kader, het mag dus gewoon. Ten tweede is er de relatief hoge prijs: zeker Nederlanders kijken vaak eerst naar de prijs en pas later naar de kwaliteit. Ten derde is die kwaliteit niet altijd goed te bepalen, het vervalsen van etherische olie is zo onderhand een soort kunstvorm geworden. We krijgen zo nu en dan monsters van niet echte etherische olie binnen die uitstekend ruiken. Voor gebruik in parfum en zeep zijn deze oliën prima geschikt en uit de praktijk blijkt dat deze olie kennelijk voor veel aromatherapeuten ook geschikt is, we mogen namelijk gerust aannemen dat er meer etherische olie in de handel is waar wel mee is geknoeid dan waar niet mee is geknoeid, dus vrijwel elke aromatherapeut zal gedeeltelijk deze nagemaakte olie gebruiken.

Wij vinden het een principekwestie: als we betalen voor een natuurlijke olie waar niet mee geknoeid is, dan willen we ook een natuurlijke olie waar niet mee geknoeid is. Uiteraard geldt dat ook voor onze klanten: als ze betalen voor een olie waar niet mee geknoeid is dan moeten ze ook een olie krijgen waar niet mee geknoeid is.
Helaas is het ook voor ons niet eenvoudig om te bepalen of een olie zuiver is of niet. Om dit te bepalen gebruiken we een aantal methodes, een deel kan ook door onze klanten worden gebruikt.

Je kan leren hoe een bepaalde etherische olie moet ruiken. Als je dan een olie krijgt die teveel qua geur afwijkt is dat een aanwijzing dat er mee geknoeid kan zijn.
Helaas is dit in de praktijk lastig. Je zal een flink aantal zuivere natuurlijke oliën moeten ruiken om je een beeld te vormen over de mogelijkheden. Omdat het een natuurlijk product is kan de geur van jaar tot jaar, land tot land, oogst tot oogst verschillen. Bovendien moet je dan op een andere manier gegarandeerd zuivere olie zien te krijgen als eerste referentie om de geur te leren kennen. Net als een parfumeur zal je regelmatig, bij voorkeur dagelijks, moeten trainen om je reukvermogen en je kennis over geuren up-to-date te houden.

Een goede methode kan het zijn om naar de prijs van de olie te kijken. Als je een rozenolie krijgt aangeboden voor een prijs onder de 1500 euro dan kan je er vrij zeker van zijn dat deze olie niet echt kan zijn.
Helaas werkt het andersom niet, uiteraard kan een leverancier best 3500 euro vragen voor een kilo rozenolie waar mee geknoeid is. Een hogere prijs is dus beslist geen garantie voor een goede kwaliteit, een te lage prijs is echter wel een duidelijke aanwijzing dat er iets mis is met de olie. Je moet -om deze methode te kunnen gebruiken- wel toegang hebben tot diverse bronnen die aangeven wat een kilo van een bepaalde olie op zeker moment zou moeten kosten. De prijzen van sommige soorten olie schommelen namelijk nogal als gevolg van bijvoorbeel misoogsten en speculatiepraktijken van handelaars. Evengoed is het verstandig de bodemprijzen te leren kennen zodat je in elk geval bepaalde knoeierijen kan herkennen.

Een methode die eigenlijk altijd werkt is te controleren of er wel een etherische olie van een bepaalde plant bestaat. Met uitzondering van citrusfruit zijn er bijvoorbeeld geen etherische oliën van fruit in de handel. Een etherische olie van meloen, peer of perzik is nooit een echte etherische olie, hetzelfde geldt voor appelbloesem, lotusbloesem, lelietje-van-dalen enzovoort. Hiervoor is het nodig om wat basisstudie te maken van etherische olie, maar dat is goed te doen.

Er zijn ook methodes die niet of beperkt werken, maar wellicht je vertrouwen of wantrouwen kunnen vergroten. Staat de correcte wetenschappelijke plantennaam op de site of op het etiket? Natuurlijk kan je deze naam ook vermelden bij een olie waarmee is geknoeid en kan het zijn dat een goede leverancier een spelfout heeft gemaakt, maar het zegt in elk geval iets. Is de leverancier duidelijk over eventuele niet echte etherische olie? Sommige leveranciers maken zich er vanaf door een parfumolie van roos aan te duiden met "Etherische olie roos NI, waarbij NI voor "natuuridentiek" staat. Als klant moet je dan maar bedenken wat het betekent en wat het inhoudt. Ook de afkorting NE (niet etherisch) komt voor. De aanduidingen "natuurlijk", "natuuridentiek", "100% zuiver" etc., zeggen helaas ook niets: iedereen mag dit op welk product dan ook zetten. Net zo goed als je alle cosmetica "natuurlijk" mag noemen mag je ook elke parfumolie zo noemen.

Voor extra vertrouwen helpt het ook als er uitgebreide en correcte documentatie beschikbaar is. Als het etiket van de olie de wettelijk verplichte gevareninformatie bevat, bijvoorbeeld. Sommige leveranciers stellen op verzoek analyses van de olie ter beschikking. Dit zegt in principe weinig, omdat er geen reden is om aan te nemen dat de analyse ook werkelijk van de gekochte olie is en omdat een eenvoudige GC-MS analyse in veel gevallen niet voldoende is om knoeierij te ontdekken, maar evengoed haal je de meest extreme zakkenvullers er op deze manier wel uit. Helaas geldt hetzelfde voor goedwillende leveranciers die weten dat een analyse geen zinvolle informatie over de kwaliteit hoeft te geven en zich daarom deze kosten besparen.

Tenslotte zegt de goede naam van een leverancier ook maar relatief weinig over de kwaliteit. Hoeveel klanten zullen uiteindelijk kunnen bewijzen dat er geknoeid wordt, dat vergt een serieus en duur laboratoriumonderzoek, dat uitsluitend door een goed uitgerust en gespecialiseerd instituut kan worden uitgevoerd. En zelfs dan: de handel in etherische olie is een van veel kleine leveranciers die het zich vaak niet kunnen veroorloven om elke partij olie grondig te laten onderzoeken. Dat is niet per sé hun fout.
Andersom geredeneerd: voor zover wij weten is er geen enkele bekende Europese leverancier waarvan bekend is dat deze bewust knoeit met olie, terwijl er overduidelijk veel olie in de handel is waarmee wordt geknoeid. Kennelijk wordt er niet aan "blame and shame" gedaan, wat maar goed is ook, want door roddels kan je natuurlijk net zo makkelijk de goede leveranciers zwart maken als de slechte ontmaskeren.

Ook De Hekserij is maar een relatief kleine leverancier. We kunnen niet alle soorten etherische olie grondig laten onderzoeken, dat zou de olie onbetaalbaar maken. We hebben ons daarom stevig verdiept in de materie zodat we onze leveranciers de juiste vragen kunnen stellen en we in elk geval een deel van de olie waarmee geknoeid is kunnen tegenhouden. Echter, we kunnen helaas niet garanderen dat alle olie die we leveren 100% natuurlijk is en van de aangegeven botanische en eventueel geografische herkomst. We kunnen niet uitsluiten dat wij of onze leveranciers of hun leveranciers olie in de handen gedrukt krijgen waarmee is geknoeid. We zouden het geven van een 100% echtheidsgarantie dan ook oneerlijk vinden, al weten we dat deze vaak, een waarschijnlijk meestal onterecht door andere wordt gegeven.

We zijn zelf begonnen om alle sterk voor oxidatie gevoelige etherische olie (m.n. citrusolie) te voorzien van een antioxidant, namelijk 0,1% BHT. Dit omdat we graag olie leveren die goed is, veilig is en lang bruikbaar. We volgen hierbij het advies op van de IFRA. Waar nodig filtreren we de etherische olie. Voor het overige voegen we niets toe aan de olie en verwijderen er niets van. Bewerkingen van fabriekswege geven we aan bij de beschirjving van de olie.

Veilig omgaan met etherische olie

De meeste etherische oliën vallen onder de Wet Milieugevaarlijke Stoffen, omdat ze bij verkeerd gebruik gevaar kunnen opleveren voor de omgeving. We krijgen zo nu en dan de indruk dat een flink deel van onze klanten het gevaar van natuurlijke producten als etherische olie lager inschat dan dat van synthetische producten. Dat is onverstandig: natuurproducten kunnen net zo gevaarlijk zijn als synthetische en etherische olie is daar een mooi voorbeeld van.
In mindere mate geldt onderstaande ook voor parfumolie. Parfumolie is als regel veiliger in het gebruik dan etherische olie omdat er door iemand over is nagedacht die weet dat het veilig moet worden gebruikt. Etherische olie is simpelweg het product zoals het ontstaat en de natuur let niet op onze veiligheid.

Veel etherische olie is ontvlambaar, dat wil zeggen dat de olie relatief makkelijk in brand vliegt. Een olie die goed verpakt is in een flesje zal echt niet spontaan gaan branden, het risico ontstaat vooral bij het gebruik van zuivere olie. Stel bijvoorbeeld dat u knoeit met olie, dit met een tissue opneemt en dit tissue in een vuilnisbak in de brandende zon weggooit: het is niet ondenkbaar dat de inhoud van de vuilnisbak dan gaat branden.
Berg de etherische olie dan ook goed op, met gesloten dop, donker en niet te warm. Als u restanten moet opruimen kunt u gebruikte tissues en dergelijke het beste uitspoelen met water vorodat u ze weggooit.

Op een enkele uitzondering na is pure etherische olie irriterend voor de huid. Dit betekent dat gebruik van zuivere etherische olie of olie die onvoldoende verdund is kan leiden tot een branderig gevoel op de huid, rode vlekken en in extreme gevallen zelfs brandwonden. Gebruik etherische olie dan ook nooit onverdund. Dit geldt ook voor lavendelolie, een olie waarvan onverdund gebruik in sommige aromatherapiekringen wordt aanbevolen: het bevat irriterende stoffen en kan dus irritatie van de huid veroorzaken.
Misschien nog wel gemener is de allergene werking van veel etherische olie. Veel etherische olie bevat van nature allergenen: chemische stoffen die een allergische reactie op de huid kunnen veroorzaken. Het gemene zit 'm er in dat zo'n reactie niet bij iedereen plaats vindt en soms pas na jaren optreedt. Een allergische reactie uit zich meestal net als irritatie, maar vaak al bij een veel lagere dosering. Helaas is een allergische reactie nooit uit te sluiten, maar verstandige omgang met etherische olie beperkt de risico's.
Uitzonderlijk aggressieve etherische oliën zijn ondermeer die van tijm, oregano en ajowan. Om deze reden wordt etherische olie van tijm over enige tijd uit ons assortiment gehaald.
Verstandig gebruik wil in dit geval zeggen:
- Gebruik etherische olie alleen voldoende verdund, als vuistregel maximaal 3-5% in cosmetica die je afspoelt als zeep en shampoo en maximaal 0,5-0,8% in cosmetica die op de lichaamshuid blijft liggen, als crèmes en massageolie. Crèmes voor gezicht en handen mogen niet meer dan 0,2-0,4% etherische olie bevatten. Gebruik beslist niet meer olie dan noodzakelijk.
- Beperk het gebruik van geparfumeerde cosmetica. Veel cosmetica kan prima zonder geur, je kan een parfum gebruiken als je lekker wil ruiken.
- Indien mogelijk: gebruik een parfum op je kleren (denk om eventuele vlekken!).
- Zeker als u veel met etherische olie werkt is het dragen van (nitril) handschoenen aan te raden en voor de zekerheid misschien een veiligheidsbril.

Zeker als u kinderen heeft is het verstandig te letten op een derde aspect. Veel etherische olie kan bij inslikken een chemische longontsteking veroorzaken. Hierbij komt er etherische olie in de luchtwegen en kan door de stroperigheid een ontstekingsreactie veroorzaken, een enkele druppel kan al voldoende zijn. Dit kan zeer ernstig verlopen, ga in een dergelijk geval altijd naar huisarts of eerste hulp van een ziekenhuis!
Enkele etherische oliën zijn giftig of schadelijk bij inslikken. Een enkele druppel kan zelden kwaad, maar het is verstandig om etherische olie niet te gebruiken voor het maken van eten, tenzij de olie daar speciaal voor wordt aanbevolen door de leverancier. Onze olie is niet bedoeld voor inwendig gebruik, met uitzondering van enkele oliën die gebruikt kunnen worden voor het maken van tandpasta en mondwater.
Verder bevatten sommige soorten etherische olie stoffen die mogelijk of waarschijnlijk op lange termijn schadelijke effecten kunnen veroorzaken. Denk hierbij aan het veroorzaken van kanker, onvruchtbaarheid, schade aan genetisch materiaal en de ongeboren vrucht. Berucht zijn met name etherische oliën met de stof safrool. Hoewel het feitelijke effect waarschijnlijk nihil is is dit lastig in te schatten en is het verstandig deze groep oliën zoveel mogelijk te mijden. In deze groep vallen oliën als kaneelblad, sassafras, foelie en nootmuskaat. Om deze reden worden de etherische olie van kaneelblad en nootmuskaat over enige tijd uit ons assortiment gehaald.

Dan is er tenslotte nog het milieu. Veel soorten etherische olie zijn geëtiketteerd als milieugevaarlijk omdat ze niet goed afbreken in het milieu. Bij normaal gebruik in kleine hoeveelheden komen er steeds maar kleine hoeveelheden in het milieu, maar gooi geen grote hoeveelheden etherische olie in het riool en zeker niet in een systeem met een septic tank of een andere vorm van biologische afbraak. Een goede manier om de milieubelasting minimaal te houden is om niet meer etherische olie te kopen dan u nodig heeft, zodat u zelden iets hoeft weg te gooien. Dat bespaart nog geld ook.

Aromatherapie en ander therapeutisch gebruik

We krijgen vaak de vraag of onze etherische olie geschikt is voor aromatherapie. Ons antwoord is dan: ja, maar. Op zich is onze olie prima geschikt voor aromatherapie, omdat het -binnen de genoemde beperkingen die we hebben, zie boven- zuivere etherische oliën zijn en we de botanische herkomst kennen en aangeven. Maar een professionele aromatherapeut heeft soms extra eisen en wensen die we niet altijd kunnen inlossen. Voor het kleinschalige gebruik van aromatherapie in huis zijn deze extra eisen er als regel niet. Daarnaast zijn er diverse amateur en professionele aromatherapeuten die onze olie al jaren gebruiken en voor wie onze olie uitstekend geschikt is.

Speciaal voor de professionele aromatherapeut de algemene kenmerken van onze olie:
Onze olie is meestal afkomstig uit de reguliere etherische oliehandel, enkele en gemengde partijen afkomstig uit meerdere destilleerderijen en meestal verkocht met het oog op gebruik als geurstof, soms ook voor andere doelen waaronder aromatherapie.
De olie is wel bijna altijd uit één land (en soms zelfs regio) afkomstig en uit één botanische bron, deze geven we op deze pagina aan.
De olie is door ons niet opgewerkt met oplosmiddelen, niet met andere olie of geurstoffen vermengd. We vragen onze leveranciers ook altijd om dit niet te doen en olie te leveren die vrij is van deze stoffen. Wel voegen we indien we dat nodig vinden 0,1% antioxidant (BHT) toe, dit specificeren we bij de beschijving van de olie.
Sommige olie is gerectificeerd, gefractioneerd en/of meerdere keren gedestilleerd of anderszinds bewerkt. Dat geven we altijd aan, tenzij het vanzelf spreekt uit de naam van de olie (zoals bij Ylang ylang III olie).
Als regel is er geen analyse of chromatogram van onze olie beschikbaar.